Het agoramodel

Stel je voor je dat je op het centrale plein (agora) staat van een stad die je niet kent. Het verkeer raast om je heen, overal lopen vreemde mensen die allerlei onbekende gebouwen in- en uitlopen. Je moet je in deze drukke wereld zien te redden. Voordat je op pad gaat, moet je eerst de gebouwen om je heen in kaart brengen. Het agoramodel helpt je hierbij. Het model bevat een simpele ordening van alle gebouwen die je op dat drukke plein om je heen ziet. Je ziet huizen (de privésfeer), je ziet winkels en andere bedrijven (de private sfeer), je ziet verenigingsgebouwen (de publieke sfeer) en je ziet de politieke gebouwen (de politieke sfeer). Meer gebouwen waarin wordt geleefd zijn er eenvoudigweg niet. Het leven is simpeler dan je denkt. Je hebt maar vier leefgebieden, waarvan je alleen de omgangsregels even moet leren kennen. Want het is natuurlijk duidelijk dat je je thuis (in de privésfeer) anders kunt gedragen dan in de publieke ruimte. En in de politiek gelden natuurlijk ook andere regels dan in het bedrijfsleven (private sfeer). Maar deze regels zijn leerbaar.

Om je makkelijker te bewegen in verschillende levenssferen, heb je wat hulp nodig. Je ziet wellicht ergens een school of universiteit, een kerk of tempel, een theater of muziekgebouw, of een stadion of een fitnesscentrum. Dit zijn de zogenaamde trainingspraktijken, en ook deze kun je weer eenvoudig ordenen in vier categorieën. Je hebt gebouwen waarin filosofie en wetenschap centraal staan, je hebt de kerken en tempels waar religie je kan helpen met zinproblematiek, je hebt de kunstinstellingen die je helpen om je verbeeldingskracht te vergroten, en je hebt de sportfaciliteiten waar je leert om speels, competitief en sportief in het leven te staan.

Vier sferen, vier trainingspraktijken. Meer is er niet. Alle gebouwen in welk dorp of stad ook ter wereld heb je nu in beeld. Het leven is overzichtelijker dan je denkt! Als het je lukt om je in de sferen en trainingspraktijken te bewegen, dan is geluk ook een stapje dichterbij, want zoals Aristoteles al zei: ‘geluk is gelukt zijn’. Het agoramodel leert je hoe je, per sfeer en per trainingspraktijk, kunt ´lukken´.

Nu je het overzicht hebt, is het tijd om te kijken waar jij je bevindt in het model. Ben jij een gezellige huismus, een ondernemer, een sociaal bewogen mens, of voel je je vooral thuis in de politiek? Waarschijnlijk heb je alle sferen wel eens geproefd. Toch denk je hoofdzakelijk vanuit één of twee sferen. Het zelfde geldt voor de trainingspraktijken. Ook daar heb je je voorkeuren en laat je je inspireren door ofwel wetenschap en filosofie, ofwel door religie, kunst of sport. In een of twee van deze trainingspraktijken voel je je klaarblijkelijk het meeste thuis. Klik nu je meest geliefde sferen of trainingspraktijken maar eens aan op het beginscherm. Je krijgt nu video’s en teksten te zien die je zullen inspireren om je gekozen levensinstelling verder uit te diepen.

Zet nu ook stap 2: kies je meest dierbare sfeer of trainingspraktijk en klik vervolgens eens op de sferen en trainingspraktijken die je minder aanspreken. Nu zul je ontdekken wat jouw wereld te bieden heeft aan de buitenwereld. Als je bijvoorbeeld scholier of student bent, is filosofie en wetenschap wellicht je thuisbasis. Van hieruit kun je je oriënteren op de rest van de wereld. Je ontdekt nu – via de video’s en teksten die verschijnen – wat jouw scholing kan bijdragen aan de andere levenssferen en trainingspraktijken. Wijdt hier eens een gedachte aan: wat heeft je wetenschappelijke bagage voor betekenis voor de sfeer of trainingspraktijk waar je binnenstapt? Hoe beïnvloedt je studie je privéleven, je religieuze ervaring, je creativiteit en je competitieve instelling? En wat is de invloed van, laten we zeggen, je wetenschappelijke training op de verschillende levenssferen waarin je je begeeft? Verandert wetenschap je kijk op de wereld?

Stap 3 is een heuse uitdaging. We draaien het nu namelijk om. Kies eens een levenssfeer of trainingspraktijk waar je je helemaal niet bij thuis voelt. Klik vervolgens je eigen ´thuisbasis´ weer aan. Nu krijg je video’s en teksten te zien waarin wordt uitgelegd wat jij kunt leren van de sferen en praktijken waar je je niet zo bij thuis voelt. Je kunt nu zomaar een eyeopener treffen. Je kunt ook deze stap herhalen door steeds weer een andere sfeer of trainingspraktijk als uitgangspunt te nemen. Alle mogelijkheden die je hebt zie je terug in het agoramodel.

Stap 4 helpt je om je verder te ontwikkelen. Nu ga je actief aan de slag met het model, door er iets aan toe te voegen. Wat kan jouw sfeer of trainingspraktijk nog meer bijdragen aan de andere sferen of trainingspraktijken? Wat kan jouw sfeer leren van de rest? Schrijf daar eens een persoonlijk verhaal, een bedrijfsmatige analyse, een uitnodiging om samen maatschappelijk iets te betekenen of een vlammend politiek pamflet over. Je mag alle stijlmiddelen uit de trainingspraktijken gebruiken: het wetenschappelijke artikel (een mooi onderbouwd betoog), het gebed (een inspirerend verhaal), het kunstwerk (een video of song wellicht) of het spel (denk aan een speels verslag van een (debat)wedstrijd, of ontwikkel een serious game bijvoorbeeld). Laat de beheerder van deze site of je docent weten hoe het je is bevallen. Maak vervolgens een verslag dat ook leuk en leerzaam is voor anderen. Als je docent of de redactie van deze site het goedkeurt komt jouw bijdrage op deze site te staan. Zo kun jij anderen weer verder helpen in het leven.

Als je ook stap vier goed hebt doorlopen, heb je ontdekt dat je over je agorafobie – je neiging om je terug te trekken in de sfeer waarin je je veilig voelt, oftewel je ‘pleinvrees’ – heen bent. Je hebt nu de basis gelegd voor je persoonlijke bildung (vorming). In totaal kun je, met of zonder je docent, op 64 manieren het plein oversteken door crossovers te maken tussen de levenssferen en de trainingspraktijken. Probeer het maar eens.

(Erno Eskens)

Meer weten over de agoramethode? Lees En denken; bildung voor leraren van René Gude en Gerard van Stralen (red.). Meedoen met deze site: neem dan contact op met de redactie.